سه شنبه 3 خرداد 1400, 5:39 ب ظ

 

 

تاریخچه علم جراحی

قدمت جراحی به زمان پیدایش حیات باز می گردد . نخستین اعمال جراحی در دوران پیش از تاریخ با وسایل ابتدایی و ناقص سنگی انجام می گرفته است .

هیپوکرات پدر علم طب در 460 سال قبل از میلاد مسیح بیش از 70 کتاب در طب داخلی – جراحی نوشت . او در یکی ازاین کتاب ها که با عنوان جراحی بود ، در مورد توصیف اتاق های عمل بیمار، متصدی اتاق عمل ، وسایل جراحی ، چراغ های اتاق عمل  و در موقعیت کاربرد اصطلاحات جراحی به بحث پرداخته است.

گالن جراح یونانی 130 سال پیش از میلاد مسیح مطالعاتی در مورد ساختمان بدن مخصوصا دستگاه گردش خون و اعصاب و تنفس انجام داد . وی همچنین نکاتی در مورد ضد عفونی می دانسته و از شراب یا آب جوشیده برای شستشوی زخم ها استفاده می کرده است

در قرن چهاردهم میلادی برای بند آوردن خونریزی از آهن گداخته و سوزاندن بجای لیگاتور کردن استفاده می شده است . در قرن شانزدهم آمبروز پار جراح فرانسوی اهمیت لیگاتور و موارد استفاده آن را بیان کرد.

در سال 1867 میلادی جراح انگلیسی به نام جوزف لیستر معتقد بود که به کار بردن اسید کربولیک خطر بروز عفونت را ازبین می برد و همچنین معتقد بود که نظریه پاستور ( که عمل تخمیر و گندیدن به وسیله میکروارگانیسم ها  صورت می گیرد) در مورد جراحی نیز صادق بوده و عفونت های ناشی از آن را درمان می کند . بدین صورت کشفیات امروز پیرامون تکنیک های آسپتیک جراحی در ان زمان توسط لیستر پایه ریزی گردید . لویی پاستور(1895-1882) ثابت کرد که میکروب ها در اثر حرارت از بین می روند و عاملی برای سترون کردن به شمار می آید.

مدرسه پرستاری بولیو در سال 1875 میلادی گزارشی در مورد ابزارهای جراحی ، بانداژ نمودن و قطع خونریزی ( هموستاز) منتشر کرد.

در سال 1889 ، ویلیاو اچ ، ولچ پاتولوژیست ، ویلیام اسلر ، پزشک داخلی و ویلیام رای هالستد ، جراح دانشگاه جان هاپکینز را به منظور  تعلیم و آموزش پزشکان و پرستاران تاسیس نمودند و به این ترتیب اتاق های عمل به عنوان واحدی تخصصی شناخته شده و پرستاری اتاق عمل به عنوان رشته ای تخصصی معرفی گردید .

در طول سالهای  1920-1900 با پیشرفت در علم بیهوشیمرگ ومیر در نتیجه انجام عمل های جراحی کمتر شده و اعمال جراحی  زیادتری انجام می گرفت.

در سال 1901 پرستاری به نام مارتا لوسی از بوستون وظایف پرستاران اتاق عمل را توصیف نمود و تاکید داشت که پرستاران کسب دانش درباره مجموعه اصول ضدعفونی کردن ، دقت کامل و دوراندیشی در تهیه وسایل جراحی را  لازم دارند.

تا سال 1900 جراحان در اتاق عمل لباس اسکراب ( بلوز و شلوار ) می پوشیدند و اسکراب جراحی ( شستن دست ها و بازوها) طبق روش خاص اتاق عمل توسط تمام اعضای تیم جراحی انجام می گرفت و بعد از اسکراب دستکش استریل برای محافظت از دست ها تا شروع جراحی پوشیده می شد و سپس در هنگام جراحی دستکش ها از دست خارج می گردید. در سال 1905 استنباط شد نمی توان پوست را استریل کرد . بنابراین دستکش های جراحی از ان پس در طول عمل جراحی پوشیده می شد. در همین سال بود که پیشنهاد گردید که پرستار مسئول وسایل جراحی باید لباس عمل به تن کند. در سال 1907 گذاشتن کلاه جراحی برای پوشاندن دست شسته ( اسکراب) تنظیم گردید.

در سال 1957 انجمن پرستاران اتاق عمل به صورت یک تشکیلات مستقل بین المللی در آمد و به این ترتیب پیشرفت های آتی پرستاران اتاق  عمل به عنوان افرادی متخصص همگام با رشد انجمن پرستارات اتاق عمل حاصل گردید.

در سال 1960 انجمن پرستاران اتاق عمل اولین شماره رسمی مجله پرستاری اتاق عمل را به صورت ماهانه منتشر کرد. در سال های 1970-1960 تحقیقات پرستاری ارتباط بین آمادگی قبل از عمل و ریکاوری بعد از عمل را تایید کرده و پرستاران اتاق عمل به ویزیت قبل از عمل و اماده کردن روحی و روانی بیماران به وسیله کمک به تسکین ترس ، اضطراب با اموزش مناسب ترغیب نمودند.

امروزه با توجه به ارتباط سایر علوم نظیر میکروبیولوژی، آناتومی، فیزیلوژی، بیهوشی ، داروشناسی ، انواع مختلف اعمال جراحی با اطمینان و سهولت بیشتری انجام می گیرد و علوم روان درمانی ثابت می کنند که ارتباط نزدیکی بین بهبودی بیمار و استرس وجود دارد و اساس آموزش های علمی دانشجویان بر پایه کاهش این عوامل مهم پی ریزی می گردد و همچنین باید ارتباط  بین اخلاق پرستاری و قوانین جراحی پزشکی به یکدیگر نزدیک گردد تا بتوان رابطه ای مطلوب و انسانی بین پرستار و بیمار بنیان نهاد.

 

 

تاریخچه آکادمیک رشته اتاق عمل

در سراسر دنیا برنامه اتاق عمل به دو صورت ارائه می شود در حالت اول دانش آموختگان رشته کارشناسی پرستاری ( پس از کسب مدرک لیسانس ) در یک دوره یک تا دو ساله برای ورود به اتاق عمل آموزش می بینند در مرحله دوم دانشجویان در مقطع کاردانی آموزشهای عمومی دوره اتاق عمل را می گذرانند و برای ایفای نقش به عنوان فرد سیار و اسکراب ( دست شسته ) آماده می شوند و سپس در صورت تمایل در یک دوره یک و نیم الی دو و نیم ساله برای ایفای نقش به عنوان کمک اول جراح آماده می شوند به عنوان مثال با نگاهی به انجمن پرستاران دانشگاه کارولینسکا مشخص می شود که پرستاران پس از طی دوره کارشناسی و اخذ پروانه کار به صورت RN 1 می توانند با گذراندن یک دوره دانشگاهی مصوب به مدت 45 هفته ( تقریباٌ یک سال ) مدرک تحصیلی پرستار اتاق عمل دریافت نموده و به عنوان یک فرد با تجربه در اتاق عمل مشغوول به کار گردند .

و یا در کالج پرستاری اتاق عمل استرالیا ، پرستاران پس از دوره کارشناسی و اخذ پروانه کار بصورت RN می توانند طی یک دوره دانشگاهی مصوب با گذراندن 27 موضوع درسی بصورت پرستار متخصص قبل و حین و بعد از عمل در نقش های پرستار بیهوشی ، پرستار سیرکولیت ، پرستار تجهیزات ، کمک جراح ، پرستار ریکاوری و بعد از عمل و پرستار بررسی و شناخت و آموزش به بیمار قبل از عمل فعالیت کنند .

نظری بر استاندارهای مراقبت از بیمار در انجمن پرستاران اتاق عمل آمریکا نیز نشان می دهد که دانشجویان دوره های تکنسین اتاق عمل می توانند تا دوره های تخصصی بالاتر ادامه تحصیل دهند ، با ذکر این نکته که افراد هر گروهی شرح وظایف خاص خود را دارند و نقش افرادی که دوره تخصصی را طی کرده اند با تکنسین اتاق عمل تفاوت دارد .

با نگاهی بر استاندارهای انجمن تکنولوژیست های جراحی AST))  نیز مشاهده می شود . که افراد شاغل دراتاق عمل دارای مدارک متفاوتی می باشند به عنوان مثال تکنولوژیست های جراحی برای ایفاء نقش اسکراب در سه سطح 1،2 و 3 آموزش می بینند در سطح اول فرد در عملهای عمومی وارد می شود در سطح دوم می تواند در عملهای تخصصی تر ایفاء نقش نماید و در سطح سوم فرد در حوزه مدیریت نیز وارد می گردد .

مطابق استاداندارهای این انجمن « کمکهای اول جراحان » نیز در سه سطح پایه ، عمومی و تخصصی فعالیت می کنند که « کمک اول جراح » می تواند یک پزشک ، یک پرستار دوره دیده اتاق عمل ( پرستار با مدرک RN که دوره اطاق عمل را گذرانده ) و یا یک تکنولوژیست جراحی که یک دوره آموزشی اضافه ( 5/1-5/2ساله ) گذرانده است و دارای مجوز کار و مدرک برای ایفای نقش کمک اول جراح است باشد .

این انجمن که توسط دانشکده جراحان آمریکا ، انجمن بیمارستانهای آمریکا ، انجمن پرستاران اتاق عمل پایه گذاری شده ، نیز در پیشنهادات خود اعلام نموده که برای تکنسینهای جراحی دوره های مقدماتی حداقل مدرک فوق دیپلم و برای دوره های پیشرفته و نیز « کمکهای اول جراح » کسب مدرک لیسنانس ضرورت دارد .

رشته اتاق عمل در ایران نیز به صورت مدرک  کاردانی بین سالهای 1366 تا 1380 در دانشکده های مختلف سطح کشور راه اندازی گردید . این رشته دردانشکده های پیراپزشکی و یا پرستاری به دانشجویان ارائه می گردد . در این دانشکده گروه اتاق عمل متولی اداره دانشجویان در رشته کاردانی اتاق عمل می باشد .

در کشور ایران تاکنون رشته ای مشابه رشته کارشناسی اتاق عمل وجود نداشته است . سپس به مرور زمان رشته اتاق عمل از یک رشته کاردانی به یک رشته کارشناسی تبدیل شد.

در ایران فارغ التحصیلان رشته اتاق عمل وارد بازار کار می شوند و در عملهای عمومی و تخصصی به کار گرفته می شوند.

فارغ اتحصیلان کاردانی رشته اتاق عمل نیز در صورت تمایل می تواند در رشته کارشناسی ناپیوسته رشته اتاق عمل به ادامه تحصیل بپردازند و همچنین در سال های اخیر رشته کارشناسی ارشد اتاق عمل به صورت محدود اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع ارشد کرده است که فارغ اتحصیلان این مقطع می تواند به صورت تخصصی در عملهای خاص و دانشگاه ها و برای اموزش آکادمیک دانشجویان اتاق عمل شروع  به کار نماییند.

 

 

تاریخچه گروه اتاق عمل علوم پزشکی نیشابور

گروه اتاق عمل دانشکده علوم پزشکی نیشابور در سال 1389 تاسیس و با پذیرش اولین دوره دانشجویان کارشناس اتاق عمل فعالیت خود را بطور رسمی آغاز نمود.

این رشته همچنان فعالیت خود را با تعداد دانشجویان فارع التحصیل تا کنون 128 نفر و تعداد 78نفر دانشجویان درحال تحصیل ادامه می دهد. این گروه از امکاناتی مانند پراتیک مجهز و اتاق عمل های بیمارستان‌های آموزشی و درمانی وابسته به دانشکده علوم پزشکی نیشابور بهره مند است. این گروه در حال حاضر از کادر علمی جوان و با انگیزه برخوردار می باشد.